Chí hay chấy là loài ký sinh trùng sống bằng cách hút máu chủ (host), người cũng như thú vật. Loài chí sống bám vào da đầu thì ta gọi là "chí" hay "chấy", sống bám vào da thân thể thì gọi là "rận". Tiếng Anh gọi chung là "louse" và tùy theo vị trí tìm thấy mà đặt tên, Pediculus capitis hay "chí"; Pediculus humanus hay rận trên thân thể và "crab louse" hay Phthirus pubis, loài rận tìm thấy trên bộ phận sinh dục.

Bạn phải đăng ký để thấy được link

Chí (louse) khác với "flea" (hay "rệp"?) dù cùng là ký sinh trùng.

Chí không có cánh, kích thước cỡ 1.5 - 3 mm, mắt thường có thể nhìn thấy; miệng có 6 đôi móc để bám vào da và một mũi nhọn để chích & hút máu. Chí đẻ khoảng 200-*** trứng sau khi giao phối. Trứng nở và trưởng thành trong khoảng 7-12 ngày. Trung bình chí sống khoảng 30 ngày, có thể sống sót suốt 48 tiếng dù không được hút máu.

Chí không có cánh, "nhảy" từ người nọ sang người kia hoặc qua việc dùng chung vật dụng như quần áo, lược chải tóc ... Trẻ em đi học thường "lây" chí cho nhau.

Như tên gọi, chí trên đầu tóc dễ nhìn thấy tại cổ và tai. Chí trên thân thể thường tìm thấy trong quần áo, mùng mền. Chí trên bộ phận sinh dục thường tìm thấy trên da, lông.
Dù cẩn thận và sạch sẽ, ta vẫn có thể bị chí cắn. Cho đến khi chữa trị đúng mức, chí cắn có thể tái phát nhiều lần.

Dấu hiệu và triệu chứng bị chí cắn:
- Ngứa ngáy
- Cảm giác kim chích trên da đầu
- Chí xuất hiện trên thân thể, đầu tóc, quần áo. Con chí trung bình lớn khoảng hạt mè, đôi khi lớn hơn.
- Trứng (nits) trên sợi tóc, có thể bị nhầm lẫn với gàu. Tuy nhiên gàu có thể dùng lược để chải gỡ nhưng trứng chí thì bám rất chặt trên sợi tóc.
- Những vệt đỏ trên da đầu, cổ hoặc vai.

Khi nào thì cần gặp bác sĩ?
Bình thường, ta có thể diệt chí bằng các loại thuốc gội đầu đặc biệt cho chí rận. Tuy nhiên, nên đi gặp bác sĩ khi:
- Thuốc gội đầu không trừ khử hết chí.
- Bác sĩ có thể cho toa mua các loại thuốc cần thiết
- Khi mang thai, không nên dùng bất cứ loại thuốc trừ khử chí rận nào cho đến khi thảo luận với bác sĩ.
- Trên da nổi mụt lớn hoặc bị bọc mủ (dấu hiệu của sự nhiễm trùng da).

Nguyên nhân
Chí rận lan truyền do sự gần gũi hoặc dùng chung vật dụng. Trứng nở trong khoảng 1 tuần lễ, chí rận không bay, đi mà "nhảy" từ mái tóc nọ sang mái tóc kia, thân thể nọ sang thân thể kia hoặc đồ chơi như thú nhồi bông ...
- Quần áo treo chung một nơi như các tủ đựng công cộng tại trường học, sân vận động, ...
- Đồ chơi, vật dụng xài chung như lược, mùng mền
- Đồ đạc như giường tủ, nệm ... tại quán trọ
- Hoạt động tình dục: Khi tìm thấy "Pubic lice" trên thân thể trẻ em, đây có thể là dấu hiệu về việc đứa trẻ bị hãm hiếp.

Sửa soạn cho việc đi khám bệnh:
- Ghi chép chi tiết những triệu chứng đã gặp
- Lập danh sách các loại thuốc men, thuốc bổ, dược thảo ... đang dùng, kể cả những món đã dùng để khử chí rận nhưng không thành công.
- Viết sẵn những câu muốn hỏi, và hỏi câu quan trọng trước nhất.

Một số câu hỏi căn bản như:
- Làm thế nào để khử trừ chí?
- Có thuốc nào khác hơn món thuốc bác sĩ đã cho toa?
- Làm thế nào để tẩy rửa các vật dụng trong nhà?
- Tôi có cần báo cho ai biết về việc bị chí cắn không?
- Làm thế nào để ngăn ngừa bị chí cắn trong tương lai?
- Có tin tức hay tài liệu nào về chí rận để tôi đọc thêm không?
- Tôi có cần trở lại gặp bác sĩ nữa không?

Bác sĩ có thể hỏi những câu hỏi sau:
- Khi nào thì triệu chứng bắt đầu?
- Bị chí cắn từ đâu?
- Chí có thể lan đến ai khác không?

Trong khi chờ đợi đến khi đi khám bệnh, nếu tin rằng mình bị chí cắn, bạn có thể làm một số việc sau đây:
- Ngưng dùng chung vật dụng như khăn tắm, mùng mền ...
- Tắm rửa và giữ vệ sinh cá nhân kỹ lưỡng
- Giặt quần áo, khăn mặt, mùng mền ... bằng nước nóng
- Nếu nghi ngờ rằng mình bị chí tại bộ phận sinh dục, ngưng giao hợp cho đến khi được chữa trị hiệu quả.

Thử nghiệm và chẩn đoán
Khi khám bệnh, bác sĩ có thể xem xét cơ thể bằng kính phóng đại để tìm trứng, hoặc dùng loại đèn đặc biệt, Wood's light, dưới ánh đèn, trứng chí có màu xanh nhạt, dễ nhận ra.
Chí trên đầu tóc: Bác sĩ có thể tìm thấy chí hoặc trứng trên đầu tóc (trứng bám trên sợi tóc, khoảng 6mm từ chân tóc). Khi không tìm thấy chí hoặc trứng, có thể việc nhiễm trùng đã qua và không cần chữa trị.
Chí trên thân thể: Tìm thấy chí trên quần áo hoặc mùng mền, khăn tắm.
Chí tại bộ phận sinh dục: Khi tìm thấy chí hoặc trứng tại bộ phận sinh dục.

Chữa trị
Dùng thuốc men theo lời chỉ dẫn. Dùng quá độ có thể bị "cháy" hoặc gây đỏ rát trên da.

Trừ chí trên đầu:
- Thử dùng các loại thuốc gội đầu (bán tự do) chứa pyrethrin (như Rid) hoặc permethrin (Nix). Nếu không có kết quả (vì chí rận đã quen "thuốc"), hãy đi khám bệnh.
- Các loại thuốc gội đầu bán theo toa bác sĩ: Malathion (Ovide) dùng trên đầu tóc, loại thuốc này dễ bắt lửa, do đó khi dùng cần cẩn thận không đứng gần bếp lò hoặc vật dụng xài điện như máy sấy tóc ... Nếu đang mang thai, bạn sẽ cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Benzyl alcohol lotion (Ulesfia) là một loại thuốc mới dùng trên đầu tóc, chờ 10 phút sau mới xả nước gội đầu. Loại thuốc này có thể gây đỏ rát trên da, không nên dùng cho trẻ dưới 6 tháng.
Lindane là loại thuốc được sử dụng khi không thành công với những thứ khác, và khi dùng cần cẩn thận.

Chí trên thân thể: Không cần chữa trị, tuy nhiên vẫn phải áp dụng các phương pháp vệ sinh để tẩy trùng và tránh sự tái phát. Giặt quần áo, mùng mền bằng nước nóng, những món không thể giặt, bạn cần bọc bao ny lông để riêng ít nhất là 2 tuần lễ, trứng và chí sẽ chết, sau đó đem hút bụi.

Chí tại bộ phận sinh dục: Dùng cùng phương pháp như việc chữa trị chí trên đầu tóc.
"Tẩy trùng" là điều quan trọng: Giặt quần áo, mùng mền ... bằng nước nóng, những món không thể giặt như mũ nón, đồ đạc bằng vải (ghế bành, ghế dài, headphone ...), bạn cần bọc bao ny lông để riêng ít nhất là 2 tuần lễ, trứng và chí sẽ chết, sau đó đem hút bụi.

Cách sinh hoạt tại nhà: Để tránh việc tái nhiễm, bạn cần tiếp tục những bước sau đây:

- Thuốc gội đầu có hóa chất trừ chí rận mỗi 10 ngày sau lần gội đầu thứ nhất.
- Sau khi gội đầu, xả bằng nước giấm, dùng khăn thấm giấm và cuộn từng lọn tóc và vuốt tóc để "lột" bỏ trứng, hoặc dùng lược khít răng để chải tóc sau khi ngâm tóc trong giấm.
- Dùng lược khít răng (lược bí) để chải tóc mỗi ngày.
- Giặt rửa những vật dụng bị nhiễm ký sinh như quần áo, khăn mũ nón ... bằng nước nóng, và sấy khô ít nhất 20 phút.
- Bọc ny lông quanh những vật không thể giặt rửa, bọc kín trong 2 tuần lễ liên tục.
- Hút bụi nền nhà, thảm, đồ đạc ..
- Ngâm lược đã dùng vào nước sôi, hoặc alcohol ít nhất 1 tiếng.

Phòng ngừa
Việc ngăn ngừa chí lan tràn trong lớp học, vườn trẻ là điều khó khăn. Trẻ em chơi đùa và dùng chung đồ chơi, vật dụng thường xuyên tại trường học hay nhà giữ trẻ nên chí rận dễ lan tràn.

Điều bạn có thể làm là áp dụng cách "tẩy rửa" chí kể trên. Ngoài ra, dặn bảo con em đừng dùng chung những vật dụng cá nhân với bạn bè như:
- Mũ nón
- Khăn quàng
- Áo ngoài
- Lược, bàn chải chải tóc
- Kẹp tóc, nơ cài đầu ...
- Headphones


Thấy hay xin phổ biến cám ơn bạn